Ի՞նչ կմտածեր Միշել Ֆուկոն սոցցանցերի, կեղծ լուրերի և հետճշմարիտ (Post Truth) աշխարհի մասին

Բնօրինակի հեղինակ՝ Angie Hobbs, Open Culture

1970-ականների վերջին Միշել Ֆուկոն դասախոսությունների շարք էր վարում Կոլեժ դե Ֆրանսում, որոնցում սահմանում էր կենսաքաղաքականության (բիոպոլիտիկայի) հայեցակարգը: Գաղափար, որը Ռեյչլ Ադամսն անվանում է «քաղաքական բանականություն, որը ստանձնում է  վերահսկելու կյանքը և բնակչությունը որպես սուբյեկտներ»: Այս գաղափարներն ավելի մեծ արձագանք են գտնում կենսաչափական նույնականացման համակարգերի և բնակչության ռազմական վերահսկողության քաղաքականության տարածման գործում:

Ֆուկոն կենսաքաղաքականության վերաբերյալ իր դասախոսական շարքը մեկնարկում է՝ ներկայացնելով նեոլիբերալիզմի ծննդյան, հանրային ապրանքների և ծառայությունների կազմակերպած սեփականաշնորհման, մի քանիսի ձեռքում կապիտալի և ուժի կենտրոնացման մասին: «Այն ամենը, ինչ ես անում եմ», – ասաց նա մի անգամ, – «անում եմ, որպեսզի այն օգտակար լինի»: 

«Ի՞նչ կասեր Ֆուկոն ստեղծված իրավիճակի մասին», – հարցնում է BBC-ի վերը նշված տեսանյութում. քաղաքական դաշտը ներթափանցված է կեղծ լուրերով, կեղծ լուրերի մեղադրանքներով և ընդհանուրի կողմից այն փաստի ընդունմամբ, որ մենք այժմ «հետճշմարտություն» ենք:

Ինչ-որ իմաստով, պնդում էր Ֆուկոն, մենք միշտ ապրել ենք այնպիսի աշխարհում, որտեղ ոչ թե չկային իրական լուրեր և փաստական ​​ճշմարտություններ, այլ որտեղ մենք պայմանավորված էինք լեզվով ընդունելու գաղափարական տեսակետներով, որոնք փաստի հետ շատ քիչ կապ կարող են ունենալ: Ինչպես նշում էր Ֆուկոն՝ այն, ինչը համարվում է գիտելիք, վավերացվում  է իշխանության շահերը սպասարկելու համար: Ավելի ուշ՝ իր կարիերայի ընթացքում, նա տեսավ, որ ուժային հարաբերություններում ավելի շատ տեղ կա դիմադրության և ինքնավերափոխման համար:

Եվ տեսանյութում ասվում է, որ սոցիալական ցանցերի պարագայում ևս Ֆուկոն տեսնելու էր նման տարածքներ [դիմադրության և ինքնավերափոխման]։

Իր՝ դեպի Մահվան հովիտ տխրահռչակ ուղևորությունից հետո,  ինչպես նշում են (ինչպես նշում էր նաև հենց ինքը՝ Ֆուկոն), նա  վերադարձրել էր իբրև փոխված անձնավորության՝ շատ ավելի մռայլ և կլաուստրոֆոբիկ հայացքներով: Ավելի վաղ Ֆուկոն կարող էր շեշտել սոցիալական ցանցերում վերահսկողության և հսկողության տոտալ մեխանիզմները՝ հնարավոր է՝ բացառելով ազատագրման ցանկացած ներուժ: 

Տեսահոլովակը չի ներկայացնում այդ մտքերի վաղ և ուշ շրջանի տարբերությունները կամ չի մանրամասնում նրա մտքի պատմության ուղին, չնայած հաստատում է, թե  որքան կարևոր էր Ֆուկոյի համար հենց ինքնին պատմությունը:

Մենք չենք կարող իմանալ, թե ինչ կասեր նա իրականում այն ամենի մասին, ինչն այս տեսանյութում իրեն է վերագրվում: Նա հակասական մտածող էր, ով «չէր հավատում աշխարհը բացատրելու համապարփակ տեսություններին», – նշում է հեղինակը: Միգուցե նա սոցիալական լրատվամիջոցները դիտարկեր որպես կենսիշխանության տեխնիկական զարգացում. անձնական տվյալների հավաքագրում, բոլորի գտնվելու վայրի մասին տեղեկություն, բոլորը բոլորին հետևելու միջոցներ: 

Կամ ինչպես Ջերեմի Բենթամի պանոպտիկոնի տարբերակը, ըստ որի՝ մենք երբեք չենք կարող իմանալ, թե երբ է ինչ-որ մեկը նայում մեզ, հետևաբար մենք ընդունում ենք վերահսկողության համակարգը: Ֆուկոն կասեր՝ դրանք այն բանտերից են, որոնք հայտնվում են «անվտանգության, տարածքի, բնակչության» ռեժիմների ներքո։

Տեսահոլովակը ներկայացնում է Շեֆիլդի համալսարանի Փիլիսոփայության հասարակական ընկալման  պրոֆեսոր Էնջի Հոբսը:

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here