ԵՄ ուղղակի աջակցությունը տեղական փոքր բիզնեսին կարող է նվազեցնել համավարակով պայմանավորված տնտեսական կորուստները Հայաստանում

Աջակցելով համապարփակ և առավել արդյունքամետ մոտեցմանը՝ «Ինլայթ» հանրային հետազոտությունների կենտրոն հասարակական կազմակերպությունը համագործակցություն է ձեռնարկում StrategEast-ի հետ՝ վերջիններիս նոր ծրագրի շրջանակներում․ «Տեղեկագրում՝ ԵՄ և Արևելյան գործընկերության երկրների (այսուհետև ԱլԳ) երկկողմ օրակարգի հիմնական հարցերի վերաբերյալ»: Տեղեկագիրը ձևավորված է որպես օգտակար գործիք հանրային կառույցների և որոշում ընդունողների համար, որոնց հետաքրքրության ոլորտն ընգրկում է ԱլԳ տարածաշրջանը և տարածվելու է ԵՄ և ԱլԳ ավելի քան 1000 բարձրաստիճան պաշտոնյաների, միջազգային կառույցների և ճանաչված փորձագետների շրջանում։

Եվրոպական հանձնաժողովն իր Արևելյան հարևանության գործընկերների համար ընդունել է COVID-19-ի մակրոֆինանսական աջակցության փաթեթի առաջարկ՝ օգնելու վերջիններիս սահմանափակել կորոնավիրուսային համավարակի տնտեսական հետևանքները: Կորոնավիրուսային համավարակի բռնկմանն իր  համընդհանուր արձագանքի շրջանակներում Եվրոպական հանձնաժողովը տարածաշրջանի սոցիալական և տնտեսական վերականգնմանն աջակցելու համար շտապօգնության փաթեթ է հավաքագրում Հայաստանի, Ադրբեջանի, Բելառուսի, Վրաստանի, Մոլդովայի և Ուկրաինայի համար` մինչև 80 միլիոն եվրո անհապաղ կարիքների և մինչև 883 միլիոն եվրո կարճաժամկետ ու միջնաժամկետ կարիքների համար: StrategEast-ը հարցազրույց է անցկացրել Արևելյան գործընկերության երկրների առաջատար փորձագետների հետ՝ լսելու նրանց տեսակետները յուրաքանչյուր երկրում ԵՄ աջակցության միջոցառումների վերաբերյալ: Հայաստանի վերաբերյալ փորձագետների պատասխանները ներկայացված են  ստորև:

Եվրոպական հանձնաժողովի հայտարարության համաձայն ԵՄ-ն,  ի պատասխան COVID-19-ի բռնկման, Արևելյան գործընկերության վեց երկրներին կտրամադրի 80 միլիոն եվրո՝ անհապաղ և 883 միլիոն եվրո՝ միջնաժամկետ աջակցության համար։ Ինչպես տեսնում ենք, այսպիսի օգնության փաթեթը նպատակ ունի արձագանքելու ինչպես ԱլԳ երկրների առողջապահական համակարգերի անմիջական կարիքներին՝ աջակցելով բժշկական սարքավորումների և անձնակազմի հանդերձանքի  մատակարարմանը, այնպես էլ փոքր և միջին ձեռնարկությունների և հասարակության խոցելի խմբերի միջնաժամկետ կարիքներին: Ներկայումս Հայաստանի Հանրապետությունը պատրաստվում է վարակվածության թվի կտրուկ աճի, և ԵՄ օգնությունը կարող է օգտակար լինել Հայաստանում՝ արձագանքման հաջորդ փուլի նախապատրաստմանն ընդառաջ: 

Թեև համավարակի տնտեսական ազդեցությունն ԱլԳ տարածաշրջանում և ՀՀ-ում դեռ դժվար է կանխատեսել, վիրուսի դեմ կառավարության արդյունավետ միջոցները և ԵՄ կողմից աստիճանական օգնությունը ևս առանցքային կլինեն՝ վերականգնմանն ուղղված ժամանակը կրճատելու և ամբողջ տարածաշրջանը կայուն պահելու համար:

Բավարար համարո՞ւմ եք արդյոք այս տեսակ աջակցությունը

Համապատասխան պետական ծրագրերին զուգահեռ աջակցության համար հատկացված գումարը կարող է չափավոր դրական ազդեցություն ունենալ: Իհարկե, այն բավարար չէ համավարակի տնտեսական ներկա և գալիք ահռելի հետևանքները փոխհատուցելու համար: Մեկ այլ գործոն է ՀՀ պետական ապարատից ֆինանսական օգնության վերջնական բաշխումը դեպի մասնավոր հատված: Այնուամենայնիվ, ԵՄ-ի աջակցությունը ԱլԳ երկրներին կատարվում է համամասնորեն, ինչպես երևում է  ստորև:

ԵՄ ինչպիսի՞ ծրագրեր լավագույնս կօգնեն ձեր երկրին՝ կանխելու COVID-19-ի կտրուկ տարածումը և նվազեցնելու բռնկման հետևանքները՝ առողջապահական, կրթական, տեխնիկական, բիզնեսի աջակցության, թե՞ այլ: 

Համավարակով պայմանավորված տնտեսական  կորուստները նվազեցնելու հարցում փոքր ձեռնարկություններին ուղղակի աջակցությունն ավելի մեծ ազդեցություն կունենար: Այդ ծրագրերը մուլտիպլիկատիվ  ազդեցություն կունենային բնակչության կարիքների և նշված մյուս ոլորտների վրա: ԵՄ-ն անցյալում Հայաստանի մասնավոր հատվածի և հասարակական կազմակերպությունների հետ աշխատելու փորձ ունեցել է: Համավարակի ընթացքում նման համագործակցության նախաձեռնումը հետաքրքիր արդյունքների կբերի և էլ ավելի կընդլայնի ԵՄ-ի,  ՀՀ կառավարության և մասնավոր հատվածի միջև փոխգործակցությունը:

Ինչ վերաբերում է համավարակի տարածումը կանխելուն, ամենայն հավանականությամբ առավել մեծ դեր կխաղան այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են վերջին ամիսների ընթացքում ՀՀ կառավարության գործադրած քայլերը: Նախկինում ԵՄ-ն անընդհատ ձգտում էր բարելավել Հայաստանի պետական հաստատությունների ինստիտուցիոնալ արդյունավետությունը: Այս ուղղությամբ աշխատանքները պետք է ապագայում  շարունակվեն նոր ինտենսիվությամբ, քանի որ նախկինում ԵՄ կողմից նախաձեռնված որոշ ինստիտուցիոնալ բարեփոխումներ, ինչպիսին է ՀՀ կառավարության էլեկտրոնային կառավարման ենթակառուցվածքը, որը գրեթե ամբողջությամբ արդյունք է ԵՄ ուղղորդման և և ֆինանսական աջակցության, ապացուցել են իրենց օգտակարությունը համավարակի ընթացքում:

Եվս մեկ կարևոր քայլ կլինի պատվաստանյութի փոխանակումը՝ ապագայում եվրոպական ընկերությունների կողմից դրա մշակման դեպքում կամ աջակցությունը այլ կողմերից այն ձեռք բերելու հարցում:

Ինչպե՞ս ազդեց համավարակը ձեր երկրի և ԵՄ միջև հարաբերությունների վրա

Մինչև Արևելյան գործընկերության աջակցության փաթեթի ընդունումը, տարածաշրջանում ԵՄ աջակցության չափերը համեմատաբար փոքր էին և պակաս նկատելի: Դրա փոխարեն Չինաստանը և Ռուսաստանը պայքարում էին  համավարակի հաղթահարման հարցում առաջատար դիրք զբաղեցնելու համար: Դրա վկայությունը Չինաստանի կողմից ապրիլի սկզբին Հայաստանին տրամադրած մարդասիրական օգնությունն էր՝ բժշկական սարքավորումների և անհրաժեշտ այլ պարագաների տեսքով: Չնայած ԵՄ-ում ճգնաժամի պատճառով Բրյուսելից որոշակի ժամանակ պահանջվեց իր աջակցության հիմնական փաթեթը մշակելու համար, բայց ԵՄ-ն կարծես թե դառնում է առաջատար դոնորն Արևելյան գործընկերության երկրներում, մասնավորապես Հայաստանում՝ օգնելով պայքարել համաճարակի և հատկապես դրա տնտեսական  հետևանքների  դեմ: Այս ծրագրով Հայաստանը ԵՄ-ից ստացել է շուրջ 92 միլիոն եվրոյի աջակցություն (երրորդը  մեծությամբ Ուկրաինայից և Վրաստանից հետո): Փաթեթի վերաբերյալ հայտարարությունը խթան կհանդիսանա նաև 2020 թվականի հունիսին Արևելյան գործընկերության գագաթնաժողովի գումարման համար, որը կօգնի ամրապնդելու ԵՄ դիրքը՝ որպես տարածաշրջանում գլխավոր միջազգային դերակատար և կապահովի հանրային աջակցություն:

Այնուամենայնիվ, դժվար է գտնել մասնավորապես Հայաստանի հետ կապված գործոններ՝ օգնության փաթեթի չափի համար, որոնք վերջին տարիների կամ հենց բուն համավարակի արդյունք են: ԵՄ ֆինանսական օգնությունը Արևելյան գործընկերության և մասնավորապես Հարավային Կովկասի երկրներին, ընդհանուր առմամբ, տարիների ընթացքում ունեցել է նույն բնույթը: Եթե դիտարկենք Հարավային Կովկասը, ապա 2007 թվականից ի վեր տարածաշրջանում ԵՄ ամենամեծ օգնությունը ստացել է Վրաստանը, հաջորդիվ՝ Հայաստանը: Ադրբեջանը վերջին տեղում է։

ԱլԳ տարածաշրջանում 2007 թվականից ի վեր բոլոր ֆիսկալ տարիներին Ուկրաինան առաջնային շահառուն է եղել: Նույն տրամաբանությամբ է բաշխվել նաև Աջակցության փաթեթը․ Ուկրաինան ստացել է 190 միլիոն եվրո (ամենաշատը), Վրաստանը՝ 183 միլիոն (մեծությամբ երկրորդը), ապա՝ Հայաստանը՝ 93 միլիոն (երրորդ ցուցանիշը), Մոլդովան՝ 87 միլիոն, Բելառուսը՝ 60 միլիոն, և Ադրբեջանը՝ միայն 14 միլիոն եվրո: Ադրբեջանն ու Բելառուսն ավանդաբար ստանում են ԵՄ օգնության ամենափոքր չափաբաժինը, մինչդեռ Ուկրաինան և Վրաստանը՝ ամենաբարձրը: Հայաստանն ու Մոլդովան ստանում են համեմատաբար համամասնական գումարներ:

Այսպիսով, Հայաստան-ԵՄ փոխհարաբերությունների դինամիկան համավարակի ընթացքում, ընդհանուր առմամբ, ընթանում է Հայաստանի և ԵՄ-ի միջև տարիների ընթացքում ձևավորված նույն շրջանակներում, և վերջիններիս հարաբերություններում էական փոփոխություններ նկատելի չեն։ Այնուամենայնիվ, ինչպես նշվեց վերևում, աշխարհում աճող անկայունության լույսի ներքո օգնության փաթեթը կարող է դրական լույս սփռել իբրև առաջատար ուժային կենտրոնի և տարածաշրջանում առանցքային դերակատարի ԵՄ-ից ակնկալվող դերի վրա: 


Հեղինակներ՝ Գևորգ Գասպարյան (Gevorg Gasparyan), Նարինե Պետրոսյան (Narine Petrosyan), Հակոբ Հակոբյան  (Hakob Hakobyan) © Բոլոր իրավունքները պաշտպանված են:


Սկզբնաղբյուր՝ Strategeast

Թարգմանիչ՝ Մարիետա Ստեփանյան (Marieta Stepanyan).