Մերձավորարևելյան Փարիզի պայթյունը

Գլխավոր իրադարձությունը

Օգոստոսի 4-ին լիբանանյան Ալ-Մայադին արբանյակային լրատվական ցանցը գուժեց Բեյրութի նավահանգստի 12-րդ հատվածում երեկոյան ժամը 18-ի սահմաններում գրանցված հուժկու պայթյունի մասին[1]: Լիբանանցի օգտատերերի կողմից սոցիալական հարթակներում արագորեն տարածվեցին պայթյունի տեսագրությունները[2], որոնցում նախ հրդեհից բարձրացող ծուխն է երևում, իսկ այնուհետև հզոր պայթյունն է որոտում, որի հարվածային ալիքն ընդամենը վայրկյանների ընթացքում անցնում է 15 կմ՝ հասնելով անգամ Կիպրոսի ափեր:

Լուսանկարը՝ The Guardian-ի

Լիբանանի նախագահն անվտանգության խորհրդի նիստ հրավիրեց, օգոստոսի 5-ը հայտարարվեց սգո օր, երկրում հայտարարվեց երկշաբաթյա արտակարգ իրավիճակ: Օգոստոսի 7-ի դրությամբ զոհերի թիվը կազմել է 180 մարդ (այդ թվում՝ 13 հայ), իսկ վիրավորներինը՝ 6,000 մարդ (այդ թվում՝ 250 հայ), առանց տանիքի մարդկանց թիվը՝ 300,000, վնասված շենք-շինությունների թիվը՝ 6,000: Պայթյունի ուժգնությունը, ըստ հայազգի գիտնական Արեգ Դանագուլյանի, հավասար է 1945 թ. Հիրոսիմայի ատոմային հարվածի 10%-ին[3]:

Օգոստոսի 5-ին Կառավարությունը հայտարարեց, փոխանցում է USA Today-ը, որ նավահանգստի աշխատակից մի շարք պաշտոնյաներ տնային կալանքի տակ են, որպեսզի ենթարկվեն հետաքննության:

ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի hամաշխարհային մշակութային ժառանգության որևէ լիբանանյան արժեք բարեբախտաբար չի տուժել: Լիբանանում են գտնվում, օրինակ, Վալիդ I-ի պալատի ավերակներն ու դրանց հարակից տարածքները Անճար քաղաքում, ինչպես նաև Բաալբեկ հինավուրց քաղաքը:

Պայթյունի տնտեսական հետեւանքները

Ողբերգական պայթյունը, ըստ Ռիխտերի սանդղակի 4.5 բալ ուժգնությամբ, ահավոր հարված էր մի երկրի տնտեսության համար, որ տեւական ժամանակ գտնվում է ֆինանսական եւ ներքաղաքական քայքայիչ ճգնաժամում՝ սրան ավելացնելով շարունակաբար արժեզրկվող փոխարժեքը եւ COVID-19 համավարակի առաջ բերած նոր մարտահրավերները: Բեյրութի նավահանգիստը՝ պայթյունի էպիկենտրոնը, երկրի փոխադրումների հիմնական փեթակն է:

Այս աղետից Լիբանանի տնտեսությանը պատճառված վնասները եւ հետեւանքների մեղմացման փոխհատուցումները, ըստ Լիբանանի նախագահ Միշել Աունի ֆինանսական հարցերով խորհրդական, տնտեսագետ Շարբել Քորդահիի, ում խոսքերը մեջբերում է ArabNews-ը, ընդհուպ մինչեւ 15 մլրդ ԱՄՆ դոլար կկազմեն՝ ավելացնելով, որ առանց միջազգային օժանդակության Լիբանանը միայնակ չի հաղթահարի:

«Այն [նավահանգիստը ՝ հեղ.] երկրի բաբախող սիրտն էր, որովհետեւ Լիբանան ներմուծվող ապրանքների 80%-ը հենց այստեղ էր գալիս՝ այդպիսով ապահովելով տնտեսության առաջընթացը»,- նշում է Բեյրութում տեղակայված «Եռանկյուն» խորհրդատվական կենտրոնի համահիմնադիր Սամի Հալաբին:

Համաձայն «Եռանկյուն» խորհրդատվական կենտրոնի զեկույցի՝ տեղծված իրավիճակում նավահանգստի՝ շարքից դուրս գալը լրջորեն սպառնում է Լիբանանի պարենային անվտանգությանը, ընդ որում՝ պարենային կարիքների 65-85%-ը հենց այս նավահանգստով է ներկրվում: Ավելին՝ օգոստոսի 4-ին պայթեց նաեւ նավահանգստում պահեստավորված 15,000 տոննա հացահատիկը:

Ինֆոգրաֆիկան՝ Thinktriangle.net-ի

Երկրորդ նավահանգիստը Տրիպոլիում է՝ մայրաքաղաքից 80 կմ հյուսիս: Թեպետ այն էապես ավելի փոքր է Բեյրութի նավահանգստից, սակայն ստիպված է լինելու ինչ-որ կերպ կազմակերպել սպասվող ահռելի բեռնափոխադրումների ընդունումը:

«Տրիպոլիի նավահանգիստը պատրաստված չէ պարենի կենսական ներկրումներն ընդունելու համար: Առկա է այդ ներկրումներն ապահովելու բացառիկ հրատապություն, իսկ Կառավարությունը չունի բավարար միջազգային փոխարժեք դա կազմակերպելու համար»,- հավելում է Հալաբին:

«Երկրի օդանավակայանները եւ այլ տրանսպորտային հանգույցներ կարող են սպասարկել ընդհանուր առեւտրի 30-40%-ը, Սիրիայի հետ պետական սահմանների վերաբացումը՝ հավելյալ 20%-ը: Սա կնշանակի, որ առնվազն 5 մլրդ ԱՄՆ դոլարի ներկրումներ ուղի չեն գտնի դեպի Լիբանան, իսկ եւս 2 մլրդ դոլարի արտահանում առաջիկա 8 ամիսներին ելք չի գտնի դեպի արտասահման: Ստացվում է 4 մլրդ դոլարի կամ ՀՆԱ-յի 15%-ի կորուստ»,- նշում է Նախագահի ֆինանսական խորհրդական Քորդահին:

Դեռ վաղ է գնահատել պայթյունի բացասական ողջ ազդեցությունը շրջակա միջավայրի վրա, սակայն փորձագետ Մոստաֆա Ռաադի կարծիքով անհամեմատելիորեն խոշոր բնապահպանական աղետ կգրանցվեր, եթե քամիները ամոնիակի նիտրատով լեցուն թունավոր ամպը քշեին ցամաքից դեպի ծով:

«Մենք անհանգստանում էինք, որ ամոնիակի նիտրատի մնացորդը կպաղեցներ եղանակը՝ հանգեցնելով թթվային անձրեւների, բայց բարեբախտաբար մթնոլորտից վերցված թեստերի արդյունքը կանաչ էր, ինչը նշանակում է, որ այդ ամպն ի վերջո անհետացել է ծովի վրա»,- եզրափակում է Ռաադը, փոխանցում է Arab News-ը:

Պայթյունի վարկածները

Պայթյունից անմիջապես հետո շրջանառվեցին քաղաքացիական և պաշտոնական նախնական վարկածները:

Քաղաքացիական. մի շարք տեղացիներ իրենց անձնական էջերում և դեպքի էպիկենտրոն ժամանած լրագրողներին պատմում էին, որ դեպքից առաջ լսել են ուղղաթիռ/ների թռիչքի ձայներ՝ ենթադրելով, որ պայթյունը թշնամու (իմա՝ Իսրայելի) ավիահարվածի հետևանք է:

Պաշտոնական. պայթյունի պատճառը կարող են նավահանգստում պահեստավորված պայթյունավտանգ նյութերը եղած լինել: Այս կարծիքը կիսեց Լիբանանի մաքսային հարցերով ղեկավար Բադրի Դահերը, իսկ ընդհանուր անվտանգության գլխավոր ղեկավար, գեներալ-մայոր Աբբաս Իբրահիմը Ալ-Մայադինին հաղորդեց, որ պայթյունի հավանական պատճառ դարձած քիմնյութերը առգրավված են եղել որոշակի ժամանակ առաջ, ուստի հարկավոր է անհապաղ հետաքննություն՝ հաստատելու այդ հիմքերը[4]: Իսկ առողջապահության նախարար Համադ Հասանը տեղական ԶԼՄ-ներին հայտնել էր, որ հրավառության պարագաներ տեղափոխող նավ է պայթել[5]:

Օգոստոսի 7-ին «Ֆրանս պրես» գործակալությունը իր թվիթերյան միկրոբլոգում 2 կարեւոր հայտարարություն փոխանցեց. ըստ առաջինի՝ Լիբանանի նախագահ Միշել Աունը մերժել է պայթյունի պատճառների բացահայտման միջազգային հետաքննություն սկսելու առաջարկները, իսկ ըստ երկրորդի՝ լիբանանյան «Հիզբալլահ» կուսակցության գլխավոր քարտուղար Հասան Նասրալլահը հերքել է նավահանգստում զինամթերք պահեստավորած լինելու շուրջ լուրերը:   

Լուսանկարը՝ Al-Ahed News-ի

Լիբանանի Մաքսային վարչության ղեկավար Բադրի Դահերը, ում խոսքերը մեջբերում է USA Today-ը, պայթյունի հաջորդ օրը տեղեկացրեց, որ տարբեր պաշտոնատար անձանց կողմից մի քանի տարի շարունակ 5-ից 6 դիմում-նամակներ են հղվել դատական իշխանության մարմիններին՝ պահանջելով իրավական լուծում տալ նավահանգստում պահվող եւ մեծ վտանգ ներկայացնող ամոնիակի նիտրատի անվնաս տեղափոխությանը ավելի ապահով վայրեր:

Սակայն նավահանգստի ղեկավարները նշում են, որ վերանորոգման աշխատանքները ավարտված են եղել շատ ավելի վաղ, քան աղետը:

Օգոստոսի 11-ին Reuters գործակալությունը, հղում անելով լիբանանյան ազգային անվտանգության բարձրաստիճան աղբյուրների, ուշագրավ մանրամասներ հաղորդեց, մասնավորապես հուլիսի 20-ին՝ պայթյունից ընդամենը երկու շաբաթ առաջ, Պետական անվտանգության գլխավոր վարչությունը զեկույց է ներկայացրած եղել, որում պարունակվել է նաեւ տեղեկանք, ուղարկված երկրի նախագահ Աունին եւ վարչապետ Դիաբին, ըստ որի՝ ս.թ. հունվար ամսից ընթացած դատական քննությունները տվել են պայթյունավտանգ նյութերը հնարավորինս կանուխ վնասազերծելու կամ այլ շուտափույթ լուծում տալու եզրակացություն:

«Ես նրանց զգուշացնում էի, որ եթե պայթյունը տեղի ունենա, ապա այն կկործանի Բեյրութը»,- Reuters-ի հետ զրույցում նշել է Աունին եւ Դիաբին ուղղված տեղեկանքը կազմող պաշտոնյաներից մեկն, ով հրաժարվել է իր անունը ներկայացնելուց:

Դիաբի կառավարության, որը օգոստոսի 11-ին հրաժարական տվեց, ներկայացուցչի պնդմամբ Դիաբը ստացել է այդ տեղեկանքը հուլիսի 20-ին, որն անմիջապես ուղարկվել է Պաշտպանության գերագույն խորհուրդ վերջինից 48 ժամում մասնագիտական կարծիք ստանալու պահանջով: «Այս կառավարությունը ստացել է փաթեթը պայթյունից 14 օր առաջ եւ գործուն քայլերի դիմել ընդամենը օրերի հաշվարկով: Իսկ նախորդ կառավարությունները ունեցել են 6 տարի ժամանակ, բայց արել ոչինչ»,- հավելում է հրաժարական տված կառավարության ներկայացուցիչը:

Միջազգային և հումանիտար արձագանքը

ԱՄՆ. Լիբանանում ԱՄՆ դեսպանությունը թվիթերյան պաշտոնական միկրոբլոգում հայտարարել է, որ Միացյալ Նահանգների իշխանությունները 17 մլն դոլարի հրատապ օգնություն կտրամադրի:

Արցախ. նախագահ Արայիկ Հարությունյանը ֆեյսբուքյան իր էջում իշխանությունների և անձամբ իր անունից զորակցություն հայտնեց Լիբանանի եղբայրական ժողովրդին և մեր հայրենակիցներին՝ նշելով, որ մշտական կապի մեջ է Մերձավոր Արևելքի երկրներում Արցախի մշտական ներկայացուցչության, Լիբանանում ՀՀ դեսպանության և հայ համայնքի պատասխանատուների հետ[6]: ԱԺ նախագահ Արթուր Թվմասյանն իր ֆեյսբուքյան էջում Արցախի խորհրդարանի և անձամբ իր անունից վշտակցություն հղեց Լիբանանի իշխանություններին և ժողովրդին, որոնց մեջ նաև մեր ազգակիցներն են[7]:

Եվրահանձնաժողով. օժանդակությունը կազմում է 33 մլն եվրո անհետաձգելի կարիքների, բժշկական սարքավորումների, ինչպես նաև Բեյրութի կենսական կարևորության ենթակառուցվածքների պաշտպանության համար: Օգոստոսի 7-ին Եվրահանձնաժողովի ներկայացուցիչ Էրիկ Մամերը Բրյուսելում կայացած ճեպազրույցում հայտնել Է, որ կիրակի՝ օգոստոսի 9-ին, տեղի կունենա Լիբանանի օգնության դոնորների միջազգային տեսախորհրդաժողովը: 

Իրան. Լիբանանի գլխավոր դաշնակից երկրներից մեկն է: Նախագահ Հասան Ռոուհանին Իրանական կարմիր մահիկին հրահանգել է դիմել անհապաղ մարդասիրական օժանդակություն Լիբանան ուղարկելու բոլոր քայլերին: Իրանի աշխարհիկ և հոգևոր ղեկավարները հանդես եկան զորակցության և ամենայն անհրաժեշտով օգտակար լինելու ուղերձներով: Հենց Բեյրութում ստեղծվել է իրանական դաշտային հոսպիտալ, ուղարկվել 37-հոգանոց բժշկական անձնակազմ՝ բաղկացած վիրաբույժներից, նյարդաբաններից, անզգայացնողներից, օրթոպեդներից, մանկաբույժներից և այլն: Օգոստոսի 5-ին և 6-ին արդեն իսկ մեկական առաքումներ էլ եղել են Բեյրութ հիմնականում դեղորայքի և սննդի տեսքով: 

Իսրայել. պայթյունից ժամեր անց պաշտոնական Երուսաղեմը հայտարարեց, որ որևէ առնչություն չունի Բեյրութի պայթյունի իրականացման հետ և իր հումանիտար օժանդակությունն է առաջարկում Լիբանանին միջազգային կազմակերպությունների խողովակներով: Ավելին՝ Թել Ավիվի քաղաքապետարանը, ի նշան լիբանանցի ժողովրդի հետ զորակցության, լուսավորվեց Լիբանանի ազգային դրոշով:

Իսրայելի խորհրդարանի առջև իր ելույթում երկրի վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուն մեկնաբանեց. «Մենք չենք պայքարում ո՛չ Լիբանանի, ո՛չ էլ Իրանի ժողովրդի դեմ, այլ նրանց կառավարությունների»: Լիբանանյան իշխանությունները, սակայն, մերժեցին առաջարկը՝ պատճառաբանելով, որ «իրենք թշնամու կողմից որևէ օգնության կարիք չունեն»:

ՀՀ. գործադիր, օրենսդիր և հոգևոր մարմինները ամենաբարձր ղեկավարությունից հնչեցրին «եղբայրական Լիբանանի ժողովրդի կողքին կանգնած լինելու և զորակցություն հայտնելու» ցավակցական ուղերձներ: Օգոստոսի 5-ին ՀՀ ԱԳՆ մամուլի խոսնակ Աննա Նաղդալյանը ֆեյսբուքյան գրառում կատարեց առ այն, որ ԱԳՆ-ում ձևավորվել է աշխատանքային խումբ Լիբանանին թիրախային աջակցության տրամադրումը Լիբանանի ճգնաժամային կառույցի հետ համակարգելու նպատակով[8]: ՀՀ վարչապետի մամուլի խոսնակ Մանե Գևորգյանը նույն օրը տեղեկացրեց, որ ՀՀ-ից Լիբանան ուղարկվելիք օժանդակությունը կլինի դեղորայքի, բժշկական սարքավորումների, սննդի և այլ պարագաների տեսքով[9]: Գործադիրի՝ օգոստոսի 6-ի նիստում էլ ՀՀ փոխվարչապետ Տիգրան Ավինյանը ասաց, որ հրատապ օգնությունը օգոստոսի 8-ի երեկոյան նախատեսվող հատուկ չվերթով տեղ կհասնի Լիբանան:

Օգոստոսի 7-ին ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հրավիրած աշխատանքային քննարկման ժամանակ հայտնի դարձավ, որ մարդասիրական օգնությունը տեղ է հասնելու 3 օդանավով: Առաջին օդանավով ուղարկվելու է 12 տոննա դեղորայք, սնունդ և այլ անհրաժեշտ պարագաներ, իսկ օգոստոսի 10-ից սկսվող շաբաթվա մեջ կմեկնեն նաեւ մյուս 2 օգնության օդանավերը[10]:

Իրավիճակին տեղում ծանոթանալու, առկա կարիքների գնահատման եւ առավել արդյունավետ օժանդակության կազմակերպման նպատակներով օգոստոսի 9-ից 11-ը Բեյրութում էր ՀՀ Կառավարության, Ազգային ժողովի և «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի ներկայացուցիչներից բաղկացած պատվիրակությունը՝ ի գլխավորությամբ Սփյուռքի գլխավոր հանձնակատար Զարեհ Սինանյանի: Վերջինիս՝ օգոստոսի 14-ի ամփոփիչ մամուլի ասուլիսին կարող եք ծանոթանալ այստեղ:

Լուսանկարը՝ ՀՀ Ազգային ժողովի

ՌԴ. արտակարգ իրավիճակների նախարարությունը թվով 5 մարդասիրական օգնության օդանավ է ուղարկելու Լիբանան, որից 3-ն արդեն օգոստոսի 6-ի ուշ երեկոյան վայրէջք են կատարել Բեյրութում՝ իրենց հետ բերելով ռուս բժիշկների, հոգեբանների և փրկարարների օպերատիվ խմբեր՝ ընդհանուր մոտ 150 մարդ: Օգնության մաս են կազմում նաև աերոմոբիլային հոսպիտալը, ՌԴ սպառողների իրավունքների պաշտպանության և մարդկանց բարեկեցության ոլորտներում վերահսկողության դաշնային ծառայության (Роспотребнадзор -հեղ.) փորձագետները և COVID-19 վիրուսի բացահայտման լաբորատորիան[11]: Հոսպիտալում նախատեսվում է ամբուլատոր բուժօգնություն տրամադրել օրական մինչև 200 տուժածի, իսկ ստացիոնար՝ 50 տուժածի[12]:

Չեխիա. փոխվարչապետ և ներքին գործերի նախարար Յան Գամաչեկը թվիթերյան իր միկրոբլոգում հայտնեց. «Չեխիան 37 փրկարարներից (այդ թվում՝ 5 փրկարար-կինոլոգ) բաղկացած ջոկատ կուղարկի Բեյրութ՝ օգնության»[13]:

Ֆրանսիա. Էմանուել Մակրոնը առաջին օտարերկրյա նախագահն է, որը օգոստոսի 6-ին այցելեց Բեյրութ և անձամբ շփվեց պայթյունից ամենատուժած թաղամասերի բնակիչների հետ: Զուգահեռաբար երկու ֆրանսիական օդանավ ժամանեց Բեյրութ՝ իր հետ բերելով հատուկ փրկարարական անձնակազմ և առաջին անհրաժեշտության պարագաներ: Այցի ավարտին տեղի ունեցած մամլո ասուլիսի ժամանակ Ֆրանսիայի նախագահը վերահաստատեց օժանդակության ցուցաբերման պատրաստակամությունը, որը լինելու է շարունակական, ինչպես նաև ընդգծեց լիբանանյան իշխանությունների կողմից երկրում լայնածավալ բարեփոխումներ ձեռնարկելու խիստ անհրաժեշտությունն ու հրատապությունը[14]:

Լուսանկարը՝ The National-ի

Բացի պետական և միջազգային մակարդակով կազմակերպվող աջակցություններից իրենց գործնական պատրատականությունն ու զորակցությունն են հայտնել նաև աշխարհահռչակ մի շարք անհատներ:

Այսպես՝ ամերիկացի դերասան Ջորջ Քլունին և իր կինը 100,000$նվիրատվություն կկատարեն լիբանանյան բարեգործական կազմակերպություններին: Հիշեցնենք, որ Քլունիի կինը լիբանանյան ծագում ունեցող միջազգային կարգի փաստաբան Ամալ Քլունին է:

Լիբանանահայ համայնքի կրած վնասները

Լիբանանահայ համայնքը կրեց ինչպես խոշոր նյութական, այնպես էլ, ցավոք, մարդկային կորուստներ: Սկզբում արդեն նշվեց, որ օգոստոսի 7-ի դրությամբ 13 հայ է զոհվել (այդ թվում՝ «Քաթաեբ» կուսակցության գլխավոր քարտուղար Նազար Նաճարեանը): Տուժեցին Անթիլիասի կաթողիկոսարանը (մասնավորապես Մայր տաճարը, վեհարանը, հայագիտական ու մանկավարժական կենտրոնների և «Կիլիկիա» թանգարանի դռները, ջահերը, պատուհանները[15]), Լիբանանում ՀՀ դեսպանության շենքը, սփյուռքի միակ Հայկազյան համալսարանը, մի շարք եկեղեցիներ, գրասենյակներ և մշակութային հաստատություններ: «Արմենպրես»-ի հետ զրույցում «Ազդակ» օրաթերթի խմբագիր Շահան Գանտահարյանն ասաց, որ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում այսպիսի պայթյուն չէր որոտացել[16]:

Տուժածների համար ֆինանսական նվիրաբերության տարբերակներ


Կազմակերպությունը Նվիրաբերության հղումը
Impact Lebanon Նվիրաբերիր այստեղ
Լիբանանի Կարմիր խաչ Նվիրաբերիր այստեղ
«Հայաստան» Համահայկական հիմնադրամ Նվիրաբերիր այստեղ
Լիբանանի սննդի բանկ Նվիրաբերիր այստեղ
Տարեցների աջակցման «Բեյթ ալ-Բարաքա» ՀԿ Նվիրաբերիր այստեղ
ՄԱԿ Պարենի Համաշխարհային Ծրագիր Նվիրաբերիր այստեղ

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here